Kavram haritasında bağlantılar nasıl anlamlı kurulur?

Haritanın merkezindeki soruyu seçin

Kavram haritası hazırlarken bütün konuyu tek sayfaya yerleştirmek zorunda değilsiniz. Önce hangi ilişkiyi inceleyeceğinizi belirleyin. Bir sistemin parçaları, iki yöntemin farkı veya bir sürecin aşamaları haritanın odağı olabilir. Soruyu sayfanın üstüne yazmak gereksiz dalları fark etmeyi kolaylaştırır.

İlk aşamada konuyla ilgili sözcükleri ayrı bir listede toplayın. Kaynaktaki bütün başlıkları otomatik olarak haritaya taşımak yerine soruyla ilişkili kavramları seçin. Benzer anlamlı ifadelerin aynı şeyi gösterip göstermediğini kontrol edin. Listeyi sadeleştirdikten sonra yerleşime geçin.

Çizgilerin üzerine ilişki yazın

İki kutuyu çizgiyle bağlamak, aralarındaki ilişkinin yönünü tek başına anlatmaz. Bağlantının üzerine “oluşur”, “gerektirir”, “örneğidir” veya “ölçülür” gibi açıklayıcı bir ifade ekleyin. Kutular ve bağlantı ifadesi birlikte okunduğunda anlamlı bir cümle oluşturmalıdır.

İlişki yönü önemliyse ok kullanın. Her oku aynı anlamda düşünmeyin; açıklama ifadesi yine bulunmalıdır. Bir bağlantıyı kurarken kararsız kaldıysanız onu kesin çizgiyle göstermeden önce kaynağa dönün. İlişki sizin yorumunuzsa bu durumu ayrı bir notla belirtin.

Kavramla örneği farklı gösterin

Bir kavram ve onun örneği aynı düzeyde yer almayabilir. Kutunun biçimi, renk veya kısa bir etiketle örnekleri ayırabilirsiniz. Seçilen görsel düzenin anlamını küçük bir açıklama alanında yazın. Böylece haritayı başka biri okuduğunda biçim farklarını tahmin etmek zorunda kalmaz.

Aynı kavram farklı dallarla ilişkiliyse kutuyu sürekli kopyalamak yerine çapraz bağlantı kurulabilir. Bu bağlantının da açıklaması olsun. Fazla sayıda çizgi haritayı okunamaz hâle getiriyorsa alt konuyu ayrı sayfaya taşıyın. Sayfalar arasında hangi kavramla geçiş yapıldığını belirtin.

Haritayı okuyarak kontrol edin

Hazırladığınız haritadaki her bağlantıyı bir cümle olarak sesli veya yazılı biçimde okuyun. Eksik kalan ilişki sözcüklerini bu sırada görebilirsiniz. Kaynaktaki örnekleri haritaya yerleştirip hangi dalda bulunacaklarını düşünün. Yerleşemeyen bir örnek, kapsam sınırını veya eksik bir bağlantıyı gösterebilir.

Haritayı yalnız ilk hazırladığınız biçimde saklamak zorunda değilsiniz. Yeni açıklama öğrendiğinizde ilgili ilişkiyi güncelleyin ve tarihi ekleyin. Eski sürümü korumak, hangi bağlantının değiştiğini incelemenizi sağlar. Son kullanımda haritanın temel soruya cevap verdiğini ve gereksiz ayrıntıların ana ilişkileri kapatmadığını yeniden kontrol edin.

Okuyucudan haritadaki bir ilişkiyi kendi cümlesiyle açıklamasını istemek de mümkündür; farklı yorumlanan bağlantılar için etiketleri yeniden gözden geçirip anlamı netleştirin.