Yakın çevre gözleminde soru ve kayıt alanını önceden hazırlamak

Yakın çevrede yapılacak bir gözlem çalışması, çok sayıda ayrıntı arasından neye bakılacağını seçmeyi gerektirir. Her gördüğünü aynı sayfaya yazmak, proje sorusuyla ilgisi olan bilgiyi bulmayı zorlaştırabilir. Necmettin Erbakan Koleji eğitim alanındaki bu örnek, öğretmenin yönlendirdiği bir çalışma için gözlem sorusu hazırlamaya odaklanır. Herhangi bir okul gezisinin veya etkinliğinin düzenlendiğini ileri sürmez. Gerçek çalışma alanı, izinler ve güvenli hareket biçimi öğretmen ile ilgili yetişkinlerin belirlediği süreçte netleşmelidir.

Çalışmanın gerçek sorusunu belirleyin

Öğretmenin verdiği amaç ve yönergeyi esas alın. Çevrede ne var gibi geniş bir soru yerine hangi ayrıntının kaydedileceğini açıklayın. Örneğin bir alanın işaretlerini veya belirli bir düzenin görünen parçalarını gözlemlemek farklı kayıtlar gerektirebilir. Konuyu kendiniz seçiyorsanız uygunluğunu öğretmenle netleştirin. Planlanmamış bir alanı çalışma kapsamında varmış gibi yazmayın. Bir gözlem sorusu, bütün çevreyi değerlendirmek veya kişiler hakkında hüküm vermek için kullanılmamalıdır. Kapsam küçük ve anlaşılır kalsın.

Kayıt alanlarını önceden hazırlayın

Sayfada yer, tarih, gözlenen ayrıntı ve açık soru için ayrı alan bırakın. Gereksiz kişisel veri toplamaya yönelmeyin. Fotoğraf veya ses kaydı düşünülüyorsa ilgili yönlendirme ve izinler esas alınmalıdır; gözlem notu böyle bir yetki vermez. Her alanın neyi anlatacağını kısa örnekle gösterebilirsiniz. Çalışma sırasında bütün kutular dolmak zorunda değildir. Görülmeyen veya bilinmeyen bilgi boş bırakılabilir ya da bilinmiyor olarak kaydedilebilir. Tahmin, gözlenmiş gerçek gibi yazılmasın.

Gördüğünüzü yorumdan ayırın

Bir işaretin bulunduğu yer veya nesnenin görülen rengi gibi doğrudan gözlemi yazın. Neden orada olduğunu bilmiyorsanız gerekçe üretmeyin. Farklı kişiler farklı ayrıntı görebilir; kayıtlarını karşılaştırırken bunu yanlışlık olarak ilan etmeyin. Aynı alanın farklı zamanda görülmesi de farklı koşullar yaratabilir. Gözlem tarihini ve bağlamını korumak bu farkı konuşmaya yardımcı olur. Bir kişinin davranışından genel özellik çıkarmak yerine çalışma sorusuna uygun, gerekli ve izinli ayrıntılarla sınırlı kalın.

Sonuç cümlesinin kapsamını küçük tutun

Tek bir gözlemden bütün alan veya bütün zamanlar için genel sonuç çıkarmayın. Bugün şu noktada görülenler gibi kapsamı belirten bir ifade kullanın. Açıklamak istediğiniz neden kaynak veya ek bilgi gerektiriyorsa bunu açık soru olarak ayırın. Proje için araştırma yapılacaksa öğretmenin yönlendirdiği güvenilir kaynaklara dönün. Gözlem ile araştırmadan alınan bilgi aynı alanda karışmasın. Sonuç sayfası, elde ettiğiniz kaydın sınırını dürüst biçimde gösterebilir ve yeni bir soru önerebilir.

Kapanışta kaydı yönergeyle karşılaştırın

Notlarınız gerçekten çalışma sorusuna yanıt verecek ayrıntı içeriyor mu? İlgisiz bilgileri proje metnine taşımak zorunda değilsiniz. Eksik kayıt varsa kendi tahmininizle tamamlamayın; uygun süreç içinde yeniden gözlem ya da açıklama gerekip gerekmediğini öğretmene sorun. Paylaşılacak materyal yönerge ve izin kapsamına uygun olsun. Çalışmanın iyi görünmesi için olmayan etkinlik veya görüşme eklemeyin. Son teslimin biçimi ve tarihi okulun gerçek açıklamasına göre takip edilir.

Başlangıçta tek bir soru ve birkaç kayıt alanıyla deneme yapmak yeterli olabilir. Çalışma sonrasında bir başka kişi notu okuyarak neyin görüldüğünü ve neyin hâlâ soru olduğunu ayırt edebiliyor mu? Bu ayrım anlaşılırsa proje metninde de gözlem ile yorumun farklı yerlerde kalması kolaylaşır.